Việt Nam trước Thách Thức và Nỗ Lực Hướng tới Mô hình Tăng Trưởng Xanh và Thị Trường Carbon Bền Vững

Việt Nam: Thách thức và Cam kết Hướng tới Mô hình Tăng Trưởng Xanh

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, cũng như các quốc gia khác, Việt Nam hiện đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.

Theo báo cáo của World Bank vào năm 2020, Việt Nam có tốc độ phát thải khí nhà kính nhanh nhất trong khu vực Đông Nam Á, với lượng carbon đạt 502,1 triệu tấn CO2 quy đổi vào năm 2020 và ước tính đạt 888,8 triệu tấn CO2 vào năm 2030, tăng 51% so với giai đoạn 2004 - 2014. Hiện trạng này đặt ra những thách thức lớn, khi áp lực từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng tăng.

Tác động từ biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang gây áp lực lớn cho Việt Nam, thúc đẩy chính phủ đưa ra nhiều biện pháp thúc đẩy sự phát triển của mô hình tăng trưởng xanh. Giảm phát thải khí nhà kính được xác định là một ưu tiên quan trọng để đảm bảo sự hiệu quả và bền vững trong phát triển kinh tế.

Theo Quyết định số 1658/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về "Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050" đã đặt ra những mục tiêu quan trọng trong việc chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh. Chiến lược này đã đặt ra mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trên GDP và xanh hóa các ngành kinh tế, với mục tiêu đến năm 2030 cường độ phát thải KNK trên GDP giảm ít nhất 15% và đến năm 2050 cường độ phát thải KNK trên GDP giảm ít nhất 30% so với năm 2014.

Cam kết này đã được Việt Nam tái khẳng định tại Hội nghị COP26, khi quốc gia cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 và giảm 30% phát thải khí metan vào năm 2030.

Do vậy, việc xây dựng thị trường carbon trở nên cực kỳ cần thiết, nhằm đảm bảo rằng Việt Nam có thể đạt được cam kết quốc tế và phát triển kinh tế theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững.

Thị Trường Carbon: Chủ thể, Cơ Chế và Ý Nghĩa trong Phát Triển Bền Vững

Thị trường carbon có nguồn gốc từ Nghị Định Thư Kyoto của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (1997). Nghị định này đặt ra cơ chế mua bán tín chỉ carbon nhằm giảm phát thải. Theo đó, các quốc gia có quyền phát thải carbon riêng, và nếu họ không sử dụng hết các quyền phát thải carbon này, họ có thể bán lại cho các quốc gia có nhu cầu. Lượng phát thải được được đo lường bằng số tín chỉ carbon (1 tấn CO2 = 1 tín chỉ carbon). Từ đó, thị trường carbon toàn cầu dần được hình thành.

Thị trường carbon đã phát triển mạnh mẽ ở Châu u và một số quốc gia tại Châu Á theo hai cơ chế chính:

• Thị trường carbon bắt buộc: là nơi mua bán tín chỉ carbon giữa các quyốc gia dựa trên cam kết trong mục tiêu giảm phát thải. Thị trường này áp dụng cho các dự án trong các cơ chế phát triển sạch (CDM), cơ chế phát triển bền vững (SDM), hoặc đồng thực hiện (JI).
• Thị trường carbon tự nguyện: là cơ chế hoạt động dựa trên thỏa thuận hợp tác song phương hoặc đa phương giữa các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp. Tại đây, bên mua tín chỉ carbon tham gia vào các giao dịch tự nguyện nhằm giảm lượng phát thải carbon trong hoạt động kinh doanh, nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Xây dựng và phát triển thị trường carbon mang ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của từng quốc gia, đóng góp vào việc thúc đẩy phát triển bền vững ở nhiều khía cạnh:

1. Thị trường carbon đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi nền kinh tế sang hướng ít carbon. Bằng cách làm cho việc sử dụng năng lượng hóa thạch đắt đỏ hơn, khuyến khích sự chuyển đổi sang nguồn năng lượng tái tạo, giảm phát thải carbon và giảm ô nhiễm môi trường.
2. Thị trường carbon tạo động lực cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và bền vững hơn. Mỗi doanh nghiệp có hạn ngạch phát thải, vượt quy định sẽ bị phạt. Nếu không sử dụng hết hạn ngạch, doanh nghiệp có thể bán lại cho những đơn vị vượt ngưỡng, tăng lợi nhuận. Điều này thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng công nghệ hiện đại, giảm phát thải, và nâng cao cạnh tranh trên thị trường.
3. Doanh thu từ việc bán tín chỉ carbon là nguồn thu quan trọng cho chính phủ, hỗ trợ tái đầu tư và giảm thuế, phí để khuyến khích doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
4. Sự phát triển của thị trường carbon giúp giải quyết bài toán kinh tế và môi trường. Đặc biệt là giảm thiệt hại từ ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Ngoài ra, sự phát triển của ngành năng lượng tái tạo đã tạo thêm việc làm cho nền kinh tế.

Phát Triển Thị Trường Carbon: Bước Tiến Vững Mạnh và Đóng Góp Tích Cực của Việt Nam

Thị trường carbon là một công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, đã trở thành động lực quan trọng cho sự chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và bền vững trên toàn cầu. Hiện tại, đã có 46 quốc gia và 35 vùng lãnh thổ áp dụng hoặc lên kế hoạch triển khai công cụ định giá carbon, với tổng lượng khí nhà kính kiểm soát là 12 tỷ tấn CO2, chiếm 22,3% tổng lượng phát thải trên thế giới.

Trong bối cảnh này, Việt Nam đã thể hiện sự cam kết thông qua việc tham gia Chương trình sẵn sàng tham gia thị trường carbon quốc tế từ năm 2012. Đến năm 2015, dự án VNPMR đã được triển khai để tạo điều kiện cho sự phát triển của thị trường carbon tại Việt Nam.

Sau đó, Chính phủ bắt đầu thiết lập các cơ chế chính sách và cơ sở pháp lý để tạo nền tảng cho hoạt động của thị trường carbon, bao gồm:

• (i) Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, đã quy định tổ chức và thực hiện thị trường carbon trong nước. Thị trường này bao gồm các hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (KNK) và tín chỉ carbon.
• (ii) Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 7/1/2022, chi tiết hóa việc giảm phát thải KNK, bảo vệ tầng ozon và phát triển thị trường carbon.

Thị trường carbon của Việt Nam sẽ được triển khai trong hai giai đoạn:

• Giai đoạn 1 từ nay đến hết năm 2027: sẽ tập trung vào xây dựng quy định quản lý, hoạt động trao đổi hạn ngạch; xây dựng quy chế vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon;
• Giai đoạn 2 từ năm 2028 trở đi: tổ chức sàn giao dịch tín chỉ carbon và quy định các hoạt động kết nối, trao đổi tín chỉ carbon trong nước với thị trường carbon khu vực và toàn cầu.

Trước khi triển khai hai giai đoạn trên, Chính phủ sẽ tổ chức và vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon từ năm 2025, dự kiến áp dụng cho một số lĩnh vực có doanh nghiệp gây phát thải lớn như thép, xi măng, nhiệt điện và tăng cường nguồn lực để hỗ trợ thị trường carbon chính thức bắt đầu hoạt động.

Các nỗ lực đầu tiên để phát triển thị trường carbon đã thể hiện sự tích cực từ Chính phủ, cung cấp nền tảng pháp lý và quy định hạn ngạch phát thải. Doanh nghiệp, đặc biệt trong 6 ngành chính, đã phải thực hiện kiểm kê và giảm khí thải theo quy định từ Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg. Việt Nam đã danh sách hơn 1.900 doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê và lập kế hoạch giảm thiểu khí thải. Sự hỗ trợ từ Ngân hàng Thế giới đã giúp doanh nghiệp Việt Nam thu được hơn 15.000 tỉ đồng thông qua việc bán tín chỉ carbon từ các dự án phát triển sạch (CDM) gần 35 triệu USD hỗ trợ cho các dự án cơ chế tín chỉ chung (JCM).

Chiến lược Hiện Đại Hóa Thị Trường Carbon tại Việt Nam: Học Hỏi và Hỗ Trợ Năng Động

Thị trường carbon Việt nam đã bắt đầu có những bước tiến nhất định trong việc xây dựng nền tảng pháp lý, là tiền đề cho thị trường đi vào hoạt động chính thức từ sau 2028. Tuy nhiên, việc xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam vẫn còn cần nhiều nỗ lực từ nhiều yếu tố bao gồm chính sách, kỹ thuật, nhân lực và tài chính kết hợp với nhau.

• Chính sách: Việt Nam đã có những chính sách, quy định và cơ chế cho hoạt động của thị trường carbon. Tuy nhiên, còn thiếu những chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia tự nguyện. Cần có thêm các hỗ trợ về thuế, chính sách tín dụng để thúc đẩy doanh nghiệp tham gia thị trường. Đồng thời tăng hiểu biết của doanh nghiệp về lợi ích khi tham gia thị trường và ứng dụng công nghệ sản xuất ít phát thải.
• Xác định Phạm Vi và Quy Mô Thị Trường: Quy mô và phạm vi phát triển thị trường carbon của Việt Nam vẫn còn hạn chế. Trong giai đoạn thí điểm, Việt Nam có thể chọn ngành cụ thể tiến hành giao dịch, như chất thải, sản xuất điện, thép, và dần mở rộng phạm vi sau này. Thí điểm theo khu vực kinh tế có tốc độ phát triển mạnh là một lựa chọn khả thi.
• Tổ Chức và Vận Hành Thị Trường: Hàng hóa giao dịch trên thị trường carbon có đặc điểm chuyên biệt, đòi hỏi sự phối hợp giữa các đơn vị để đảm bảo thông suốt và hiệu quả trong vận hành thị trường. Cần chú trọng đến phát triển nguồn nhân lực vận hành thị trường và thành lập các ban kỹ thuật để tham vấn các vấn đề chuyên môn sâu.
• Hệ Thống Đo lường - Báo Cáo - Thẩm Định (MRV): Hệ thống MRV là yêu cầu quan trọng co việc hình thành thị trường carbon. Việc xây dựng hệ thống MRV cần có các phân cấp quốc gia và cấp ngành/lĩnh vực, đảm bảo minh bạch, chính xác và phù hợp với quy định quốc tế.
• Cơ Chế Phân Phối Tài Chính: Nguồn thu từ tín chỉ carbon cần được phân phối hiệu quả để hỗ trợ các ngành, lĩnh vực chuyển đổi sản xuất và đầu tư xanh. Kết hợp với thuế carbon có thể tăng nguồn thu vào ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, việc học hỏi từ những quốc gia đã thành công trong việc xây dựng thị trường carbon và cải thiện thị trường nội địa là rất quan trọng. Tổ chức các hoạt động đào tạo và tập huấn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và năng lực cho chính quyền, doanh nghiệp, và cộng đồng, giúp họ chuẩn bị tốt cho khi thị trường chính thức hoạt động. Tại Việt Nam, việc xây dựng các yếu tố tiền đề này đang đối mặt với nhiều khó khăn và đòi hỏi sự đồng bộ từ các cấp chính quyền địa phương.Đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ và quyết liệt để vượt qua những thách thức, đưa thị trường carbon Việt Nam phát triển mạnh mẽ và bền vững trong tương lai.

Chặng Đường Xây Dựng Thị Trường Carbon ở Việt Nam: Thách Thức, Cam Kết, và Triển Vọng Bền Vững

Trong bối cảnh thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, Việt Nam đang dần hướng tới một mô hình tăng trưởng xanh và bền vững. Sự cam kết của Chính phủ thông qua chiến lược tăng trưởng xanh và việc xây dựng thị trường carbon là những bước quan trọng, đặt nền tảng cho sự chuyển đổi toàn diện trong sản xuất và sử dụng năng lượng.

Để thị trường carbon phát triển mạnh mẽ, Việt Nam cần đối mặt và vượt qua những thách thức hiện tại. Sự đồng bộ hóa chính sách, cơ sở hạ tầng, và tăng cường nhận thức từ cộng đồng đều đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Việc học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế và sự hỗ trợ tích cực từ cấp chính quyền và doanh nghiệp sẽ giúp đảm bảo rằng thị trường carbon Việt Nam không chỉ hoạt động hiệu quả mà còn đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Thách thức này không chỉ là một khía cạnh khó khăn mà còn là cơ hội để Việt Nam thể hiện vai trò lãnh đạo trong cuộc đối mặt với thách thức toàn cầu.